• het Broekerhuis in het van oorsprong schippersdorp Broek in Waterland;
• uit houten hooihuizen ontwikkelde stolpboerderijen in Ilpendam;
• lintbebouwing in onder andere Katwoude, Overleek en het schilderachtige Jisp;
• unieke woningbouw en klederdracht van Marken;
• Uitdam, zowel vanaf water als land bereikbaar en het pittoreske dorp Zuiderwoude;
• en niet op de laatste plaats Watergang met z’n hooihuizen, de smalste dorpstraat van Nederland en z’n eigen uitdrukkingen en gezegdes;
• oude poldermolen de Breek, gelegen aan de IJsselmeerdijk op het laagste punt van Noord-Holland.

WATERLAND: DE HISTORIE
Het huidige landschap is voortgekomen uit ontginning van een groot veengebied, dat liep van West-Friesland tot aan het Gooi. De omstandigheden rond 950 na Chr. waren zo gunstig (nauwelijks werking van de zee) dat verlanding kon plaatsvinden.

Omstreeks het jaar 1000 is de eigenlijke ontginning (stukjes land in cultuur brengen) begonnen. Langs waterlopen en veenstroompjes en veelal op de hoogste veenbulten begon men dorpen te stichten. Het water werd meestal uitgediept en met de gewonnen grond werden de oevers opgehoogd en werden "huizen" gebouwd.

In de vroege middeleeuwen liep er een hoofdrivier (De Waterlandse Die) van Amsterdam naar Monnickendam. Het meer Flevo (latere Almere, Zuiderzee en nu het IJsselmeer) was een zoetwatermeer dat was afgesloten van de Noordzee.

In de 12e eeuw krijgt de Noordzee tijdens grote vloedgolven vat op het meer en daarmee ook op Waterland. Grote stukken veen slaan dan weg en er ontstaan meren (de Purmer, Noordmeer en Monnickenmeer). De bewoners van toen waren genoodzaakt om dijkjes om hun landerijen te leggen. Rond 1300 werd het overtollige water via ebsluisjes geloosd. Pas in de 17e eeuw werd de waterhuishouding geregeld door middel van grote verbeterde windmolens langs de zeedijk. Daarna hebben nog veel dijkdoorbraken plaatsgevonden, zijn er weer meren ontstaan die daarna door drooglegging tot polders zijn geworden en in cultuur zijn gebracht. Daarnaast is in een klein gedeelte van Waterland (o.a. Nessepolder en gedeelten bij Overleek) turf gewonnen. Door al deze invloeden is er een gedifferentieerdebodemopbouw ontstaan, die om een uitgebalanceerd waterbeheer vraagt.

WATERLAND: WIJDS, WEIDS
Een zeer boeiend landschap, waar de bezoeker de ontstaansgeschiedenis van dit gebied kan lezen in de verkaveling, de droogmakerijen en de dijken. Een gebied dat zijn rijkdom niet alleen dankt aan de landbouw, maar ook aan de handelaren van de VOC en de aan de opbrengsten van de walvisvaart. Dit is vooral zichtbaar in de vele herenhuizen in het gebied.

In het veenweidelandschap van Waterland, met zijn deels nog brakke plassengebieden, gedijen vele grassen en bloemen, waaronder soorten die kenmerkend zijn voor brakveengebieden. Ook staat Waterland bekend om haar weidevogels. Elk voorjaar komt de grutto, kievit, tureluur, etc. naar Waterland om eieren te leggen en uit te broeden. Dat is mede mogelijk, omdat veel leden van de Vereniging Agrarisch Natuurbeheer Waterland aan nestbescherming doen.

WATERLAND: NATUURLIJKE ASPECTEN
Waterland anno 2005 bestaat eigenlijk uit twee gebiedsdelen:

Het gebied geeft de geweldige mogelijkheid om - op korte afstand van Amsterdam - heden en verleden met elkaar te verbinden in een landelijke omgeving: cultuurhistorische plaatsjes en gebouwen gekoppeld aan een weids landschap met moderne boerderijen.

Maar ook unieke combinaties maken het gebied tot een aparte belevenis: oude polders met oude molens en een moderne wijngaard; of oude ambachten, zoals kaasmakerijen, gekoppeld aan moderne boerenbedrijven; of oude ‘opgegraven’ gebruiken en archeologie.

WATERLAND: AGROTOERISME
In de beleving van velen is het woord Agrotoerisme nog geen begrip. Agro en toerisme zijn niet op dezelfde manier met elkaar verbonden als bijvoorbeeld recreatie & toerisme. Maar één ding is zeker: Agrotoerisme is een snelle groeier in de markt en kan beschreven worden als “groene recreatie die alle activiteiten en vormen van verblijfstoerisme en dagrecreatie bij de boer omvat”.

Waterland en agrotoerisme dienen een breder doel. Binnen Waterland wordt agrotoerisme allereerst verbonden met het product dat de bodem oplevert, zoals groenten, fruit, vlees [met het keurmerk Waterlands Vlees], zuivel en alle bijproducten daarvan [bijvoorbeeld witschimmelkaas]. Hierbij wordt heel vaak het woord “streekeigen” producten of “streekgebonden” producten gebruikt.

Maar binnen Waterland dient het agrotoerisme bovendien de diensten die de agrarische of nieuwe ondernemer in een landelijk gebied de consument/toerist aanbiedt. Deze diensten kunnen variëren van: een sportieve dienst zoals kanoën, fietsen, wandelen, kamperen of logeren bij de boer, een tocht maken met een fluisterboot of bijvoorbeeld paardrijden, of een culinaire dienst zoals ondermeer wijn maken, het geven van kookles, het wekken van fruit, het maken van honing of de verzorging van een culinaire maaltijd.

Verder verstaan we onder diensten het verzorgen van een overnachting bij de agrariër, het helpen op het bedrijf zelf, het verzorgen van de dieren en wat dies meer zij. Ook bijzondere trainingen, het leren ontdekken van de cultuurhistorische waarde van Waterland en cursussen op het gebied van tekenen, beeldhouwen en schilderen, kunnen behoren tot de diensten van de Waterlandse ondernemer.

“Voor ieder wat wils” lijkt Waterland ons te willen zeggen.

Om die reden maakt de Vereniging Agrarisch Natuurbeheer Waterland zich, door haar projectonderdeel Agrotoerisme, erg sterk voor het samenstellen van bijzondere programma’s op maat op basis van een modulair keuze systeem. Samengesteld voor de individuele bezoeker, het gezin, de vriendenclub, de medewerkers van bedrijven en velen anderen.

Voor aanvullende informatie
of de samenstelling van een dagprogramma
neemt u contact op met:

Vereniging Agrarisch Natuurbeheer Waterland
Afdeling agrotoerisme
Koemarkt 53-I
1441 DB Purmerend
Tel: 0299 - 437463
Fax: 0299 - 430298
Mail: info@natuurvereniging.nl

het gebied Waterland