opgesteld door
pg018 advies innovatie organisatie
Willem Brandenburg
Prinsengracht 18
8061 HH Hasselt

oktober 2005

De Stichting Behoud Blazer (vanaf nu te noemen de Stichting) is een aantal jaren bezig met de restauratie van het laatste nog aanwezige exemplaar van een houten vissersschip van het type “Blazer”. Deze BlazerTX33 is door de Stichting enkele jaren geleden in zeer deplorabele staat aangetroffen. Met behulp van subsidies en andere gelden heeft de Stichting zich het doel gesteld dit schip volledig te restaureren. De eerste werkzaamheden zijn verricht tijdens het verblijf van het schip op de Oude Rijkswerf in Den Helder. Gedurende deze periode zijn de werkzaamheden verricht door een tweetal vakbekwame scheepstimmerlieden, die gedurende een aantal jaren ook zijn bijgestaan door een werkmeester met leerlingen vanuit een leer-werk-traject. Deze leerlingen zijn via de Stichting Herstelling uit Den Helder aan de Stichting Behoud Blazer ter beschikking gesteld.

Sinds augustus 2005 ligt het schip in Makkum. Het is de bedoeling dat daar de restauratie in de komende jaren tot een goed einde wordt gebracht. Nadat de BlazerTX33 volledig gerestaureerd en varend gemaakt is, zal het schip commercieel worden verhuurd vanuit Makkum. Over de concrete invulling worden momenteel besprekingen gevoerd.

Makkum valt binnen het werkgebied van de Intergemeentelijke Sociale Dienst Zuidwest Friesland (kortweg ISD-zwf) te Bolsward. Deze dienst is een samenwerkingsverband van de sociale diensten van de gemeenten Littenseradiel, Bolsward, Wûnseradiel, Nijefurd, Gaasterlân-Sleat en Lemsterland. De ISD-zwf heeft zich bereid verklaard om ten behoeve van de restauratie van de Blazer mensen ter beschikking te stellen in het kader van een leer-werk-traject. Mede op basis van deze toezeggingen is gekozen voor de locatie Makkum voor het voltooien van de restauratie.

Dit bedrijfsplan wordt geschreven op verzoek van de ISD-zwf. In dit plan moet worden aangegeven op welke wijze de ISD de restauratie van de Blazer kan gebruiken om een aantal langdurig werkzoekenden in het werkgebied weer het nodige werkritme en de nodige werkervaring op te laten opdoen. De beste manier om dit te doen is door middel van een leer-werk-traject.

Dit bedrijfsplan bestaat in principe uit de volgende delen:

• de restauratie van de Blazer
• het leer-werk-traject vanuit de ISD
• de Blazer als leer-werk-project
• de voorbereiding van de werf en bezoekersruimte.

Daarna komen de conclusies en afspraken, evenals de specifieke eisen en verplichtingen voor de ISD-zwf en de Stichting om dit traject optimaal te kunnen volbrengen.

De TX33 is in 1918 gebouwd op de werf van Zwolsman in Workum. Zwolsman zelf was overigens geboren en getogen in Makkum. Het schip is gebouwd als vissersschip voor Cornelis Drijver uit Oosterend op Texel. Tot 1970 heeft het schip dienst gedaan als vissersboot vanuit Texel, Zeeland en IJmuiden. Daarna heeft Piet Dekker uit Kortenhoef het schip gerestaureerd, maar na een brand in 1980 ging het snel achteruit met het schip. Aan het einde van de vorige eeuw werd de Blazer herontdekt in de Noordoostpolder. De Vereniging Botterbehoud heeft het initiatief genomen het schip te restaureren. Om dit doel te bereiken is de Stichting Behoud Blazer opgericht met als opdracht zorg te dragen voor volledige restauratie van de TX33. De Stichting, op haar beurt, heeft in februari 2000 het schip aangekocht, waarna medio 2003 met de feitelijke restauratie is begonnen.

Na enige omzwervingen kreeg de Blazer onderdak in Den Helder op de werf Willemsoord. Daar is in 2003 met de restauratie van de Blazer een aanvang gemaakt. Om dat mogelijk te maken is door de Stichting een restauratietraject opgesteld en zijn 2 scheepstimmerlieden aangetrokken; de restauratie is vervolgens in twee fasen opgedeeld en inmiddels met een derde fase uitgebreid:

• de eerste fase betrof de restauratie van het onderwaterschip. De werkzaamheden hebben plaatsgevonden op de Oude Rijkswerf in Den Helder in de periode van 2003 tot en met augustus 2005. De beide timmerlieden werden in deze periode bijgestaan door medewerkers in een leer-werk-traject vanuit de Stichting Herstelling in Den Helder.
• de tweede fase omvatte het vervangen van alle houten onderdelen van het schip die niet meer te restaureren waren: spanten, berghout en huidgangen. Daarnaast zijn de bun en de trog gereconstrueerd.
• de overgangsfase in Den Helder waarbij de Blazer transportgereed is gemaakt. Op 18 augustus 2005 is de Blazer over de weg vanuit Den Helder vervoerd naar Makkum voor verdere restauratie. Het schip is voor de tijd van de restauratie gelegen in de leegstaande loods van Draaisma in Makkum.
• de derde fase zal volledig plaatsvinden in Makkum en omvat de verdere afrestauratie van het gehele schip. De verwachting is dat deze derde restauratiefase circa 10 maanden zal gaan duren. Deze 10 maanden worden gelijk verdeeld over twee jaren. Doel is om het schip na de restauratie vanuit Makkum te laten varen, als Varend Monument. Ook het periodiek onderhoud zal in deze thuishaven plaatsvinden.

Om een aantal redenen heeft de Stichting ervoor gekozen om deze laatste fase in Makkum te laten verrichten:

Na de restauratie van de Blazer is het de bedoeling het schip commercieel te gaan exploiteren om de kosten van het onderhoud te kunnen dekken. Daarbij wordt gedacht aan het maken van vaarten op het IJsselmeer vanuit de historische haven van Makkum. Deze exploitatie is voorzien in samenwerking met de Stichting WON die zich gaat concentreren op de op- en inrichting van de Restauratiewerf.

De restauratiewerkzaamheden aan het schip worden verricht door een tweetal vakbekwame scheepstimmerlieden: Ivor van Klink en Rinse Wiegersma. Deze beide vaklieden werken niet fulltime aan de Blazer, maar doen dit gedurende een aantal maanden per jaar. De verwachting is dat de beide timmerlieden gedurende de derde fase (de restauratiefase in Makkum) ongeveer 25 weken per jaar zelf aanwezig zullen zijn voor het uitvoeren van de werkzaamheden.

Naast de restauratie van de Blazer staan er nog meer nautische activiteiten op stapel in Makkum. De plannen om een gedeelte van de bestaande haven in te gaan richten als historische haven krijgen steeds meer gestalte. Het is de bedoeling dat er niet alleen oude schepen afgemeerd zullen worden in deze haven; ook zullen er na de Blazer andere restauratiewerkzaamheden aan ”nieuwe” traditionele schepen uitgevoerd kunnen worden.

Daartoe zijn er plannen voor de bouw van een Restauratiewerf aan de haven, compleet met een sleephelling om de schepen te water te kunnen laten. Tevens is het de bedoeling dat er bij haven en werf een bezoekerscentrum komt, waar de geïnteresseerde bezoeker nadere informatie kan krijgen over de geschiedenis van de scheepsbouw en zeilvisserij aan de Friese IJsselmeerkust resp. Waddengebied. Het zou bijzonder prettig zijn wanneer deze plannen gerealiseerd zijn als de restauratie van de Blazer afgerond is. Dan heeft dit schip een ligplaats in een passende omgeving, van waaruit de tochten op het IJsselmeer kunnen beginnen. Bij de coördinatie van specifiek dit project is o.a. de stichting WON betrokken.

Eén van de doelstellingen van een sociale dienst is om degenen die bij hen staan ingeschreven weer in het arbeidsproces te laten instromen. In een aantal gevallen kan dat door middel van korte cursussen (denk aan solliciteren, presentatie, brievenschrijven), in andere gevallen is hiervoor een langere weg nodig. Daarbij wordt veelal gebruik gemaakt van diensten van derden, zoals reïntegratiebedrijven en arbodiensten. Deze bedrijven zijn gespecialiseerd in het begeleiden van individuele cliënten vanuit werkloosheid naar een dienstverband. Tijdens dergelijke reïntegratietrajecten zijn deelnemers bezig met onder meer: het maken van een keuze voor werk, het vinden van werk door het vergroten van (sollicitatie)vaardigheden, het opdoen van specifieke werkervaring in een stage, het leren omgaan met psychische klachten in werksituaties, het leren accepteren van lichamelijke belemmeringen, het overwinnen van sociaal-maatschappelijke problemen, gedragsrepertoire uitbreiden, meer van de eigen capaciteiten inzetten en zelfreflectie. Daarbij worden de cliënten begeleid door een trajectcoach die aanspreekpunt is voor de opdrachtgever en medewerker. Deze bewaakt tevens de voortgang, rapporteert en adviseert over vervolgstappen.

De ISD-zwf werkt voor dergelijke trajecten samen met een drietal bedrijven, te weten GRIP HRC Reïntegratie B.V. uit Groningen, Ottema en Zwart uit Leeuwarden en de Alexander Caldergroep uit ’s Hertogenbosch.

Een dergelijk werkervaringstraject duurt in het algemeen zes maanden, waarbij ten minste gedurende één maand aandacht wordt besteed aan sollicitatietraining, presentatie en dergelijke. De resterende 5 maanden kunnen worden ingevuld door een stage bij een bedrijf of door uitzendwerk, regulier werk of deelname in een leerwerktraject.

Eén belangrijke reden voor de Stichting om het schip in restauratie te verplaatsen van Den Helder naar Makkum was het aanbod vanuit de ISD-zwf om, door middel van een leer-werk-traject gedurende de restauratieperiode, medewerkers te kunnen “leveren” om de beide scheepstimmerlieden bij hun restauratiewerkzaamheden, daar waar mogelijk, te helpen. Dit aanbod werd mede ingegeven door de relatief hoge werkloosheidscijfers in het werkgebied van de ISD-zwf. Uit onderstaande tabel blijkt, dat de werkloosheid in Zuidwest Friesland weliswaar lager ligt dan het cijfer in de gehele provincie, maar beduidend hoger dan in het gehele land. Er is de ISD-zwf derhalve veel aan gelegen om goed bruikbare werkgelegenheidsprojecten naar het werkgebied te halen om op deze wijze mensen de mogelijkheid te bieden weer in het arbeidsproces in te laten stromen.

Ten aanzien van het leer-werk-project restauratie Blazer TX33 is het de bedoeling van de ISD-zwf om ook in dit geval iedere deelnemer gedurende maximaal zes maanden in dit leer-werk-traject op te nemen. Binnen deze periode is ook hier gedurende één maand ruimte voor het aankweken van andere vaardigheden van de deelnemers, zoals sollicitatietraining, presentaties en dergelijke.

ISD-zwf en de Stichting hebben gezamenlijk vastgesteld dat, in het kader van het leer-werk-project, aan de restauratie van de Blazer TX33 tegelijkertijd maximaal 6 deelnemers te werk gesteld kunnen worden. Het leer-werk-traject van iedere deelnemer duurt maximaal zes maanden per persoon. De restauratieperiode duurt globaal twee jaren. Daardoor is er in totaal plaats voor 25 deelnemers in de genoemde periode. De ISD-zwf draagt per deelnemer aan het leer-werk-project van de Blazer TX33 een bedrag van € 4.000 af aan de Stichting voor het ter beschikking stellen van elke leer-werk-plaats. De ISD-zwf zal voor de volledige looptijd derhalve het bedrag van 25 x € 4.000 aan het restauratieproject ter beschikking stellen, hetgeen uitkomt op een bijdrage van € 100.000 aan dit project.

Het feit dat de Stichting heeft aangegeven dat de beide scheepstimmerlieden per jaar ongeveer 25 weken aan de restauratie van de Blazer zullen werken, betekent dat er duidelijkheid dient te zijn over de werkzaamheden van de deelnemers aan het leer-werk-project in de overige 27 weken van ieder jaar. Op voorhand is het voor de Stichting niet mogelijk te garanderen dat in deze resterende periode er voor de deelnemers voldoende werkzaamheden rondom de Blazer zullen zijn. Dat is afhankelijk van

Daarbij dient te worden opgemerkt, dat werkzaamheden in het kader van de historische haven niet vallen onder verantwoordelijkheid van de Stichting Behoud Blazer, maar van de Stichting WON.

• of voor het gehele leer-werk-project dient niet alleen een overeenkomst te worden afgesloten tussen de ISD-zwf en de Stichting Behoud Blazer, maar ook een overeenkomst tussen de ISD-zwf en de Stichting WON,
• of voor het gehele leer-werk-project sluit de ISD-zwf een overeenkomst af met de Stichting Behoud Blazer, waarbij deze Stichting de mogelijkheid heeft een deel van de werkzaamheden te laten uitvoeren door de Stichting WON.

• de noodzaak van het door de ISD-zwf aanstellen van een werkmeester voor het begeleiden van de deelnemers aan het leer-werk-traject restauratie Blazer TX33,
• de verantwoordelijkheden tussen Stichting, ISD-zwf, werkmeester, scheepstimmerlieden en deelnemers,
• de noodzaak dat er gedurende de gehele restauratieperiode nuttige werkzaamheden moeten zijn voor de deelnemers, werkzaamheden die in ieder geval op enigerlei wijze aansluiten bij de restauratie van de Blazer en mogelijk de realisatie van de historische haven. In dit voornoemde kader is de Stichting WON de verantwoordelijke partij voor de invulling van werkzaamheden rondom de historische haven.

Het is goed om hierbij vooraf te beseffen, dat de nog nader vast te stellen werkzaamheden zich niet hoeven en zelfs kunnen beperken tot puur het behulpzaam zijn bij het restauratiewerk aan de Blazer zelf. De Stichting heeft in nauw overleg en op verzoek van de gemeente Wûnseradiel aangegeven in de loods van Draaisma in Makkum – de huidige ligplaats van het schip – een voorloper te kunnen inrichten van het permanente bezoekerscentrum dat gestalte moet gaan krijgen in het kader van de historische haven van Makkum. De loods biedt daartoe vooralsnog voldoende ruimte maar is nog niet ingericht voor deze gewenste activiteit. In het kader van het leer-werk-project zouden de deelnemers hier eveneens bepaalde werkzaamheden kunnen verrichten. Daarbij kan gedacht worden aan het inrichten van de werkplaats, de schaft- en kleedruimtes, de ruimte voor de opslag van materialen, de ontvangstruimte, de informatieruimte alsook het vervaardigen van meubels [tafels, stoelen en dergelijke] voor het tijdelijke bezoekerscentrum en het kantoor en meubelstukken voor gebruik op de Blazer, etc.

Van meet af aan moet het de deelnemers (en de ISD-zwf) echter wel duidelijk zijn, dat de echte restauratiewerkzaamheden aan de Blazer TX33 alleen door de beide vakbekwame scheepstimmerlieden verricht mogen worden. De deelnemers aan het leer-werk-project mogen en kunnen wel allerlei voorbereidende en aanvullende werkzaamheden verrichten, maar het “echte” werk blijft voorbehouden aan de vaklieden.

Mede door het opzetten en inrichten van een bezoekerscentrum worden de mogelijkheden voor de deelnemers echter ruimschoots verbreed. Dit centrum zal zowel qua inrichting als informatie geheel van de grond af aan opgebouwd moeten worden. Bovendien zal er, zodra er een redelijke ontvangstruimte beschikbaar is, ook een beperkte vorm van horecavoorziening gecreëerd moeten worden, die ook bemenst zal zijn.

Door deze verbreding is het mogelijk om de deelnemers aan het leer-werk-traject restauratie van de Blazer de volgende werkzaamheden te laten uitvoeren:

De Stichting dient in ieder geval te zorgen voor voldoende adequate werkzaamheden voor de deelnemers. Realisatie hiervan is echter mede afhankelijk van de snelheid van handelen van de gemeente Wûnseradiel inzake de ontwikkeling van een historische haven. Hierboven is al aangegeven om welke werkzaamheden het in grote lijnen zal gaan, maar het is goed om ook vooraf te overwegen dat de deelnemers, in nauwe samenspraak met ISD-zwf en de Stichting, binnen hun leer-werk-traject ook werkzaamheden zouden kunnen verrichten met betrekking tot voorbereiding van de realisatie van de Restauratiewerf en/of de historische haven. Op deze wijze wordt op voorhand al een bijdrage geleverd aan de toekomstige vaarbestemming en –omgeving van de Blazer TX33 in de historische haven van Makkum.

Deze plannen zijn er mede grond voor geweest om de Blazer te verplaatsen van Den Helder naar Makkum, maar omgekeerd is de komst van de Blazer ook de aanleiding geweest om tot deze plannen nader uit te werken. Het mag duidelijk zijn dat er een nauwe verbinding ligt tussen de restauratie van de Blazer en de verdere plannen rond de historische haven in Makkum.

Niet alleen lag er een nauwe relatie tussen de restauratie van de Blazer en de plannen voor de haven, ook in de toekomst zal dat het geval zijn. In de plannen is de Blazer wel het eerste schip dat in Makkum gerestaureerd wordt, maar zeker niet het laatste. De verwachting is, dat de ervaringen met de Blazer andere eigenaren naar Makkum zullen lokken om daar hun schip te laten restaureren. En deze na de restauratie een plaats te geven in de in te richten historische haven, net als de Blazer.

Daarom wordt er hard gewerkt aan het realiseren van een soort drieluik rondom de historische haven: een restauratiewerf, een sleephelling voor de te restaureren schepen en een bezoekerscentrum om de gasten voor te lichten over ondermeer de scheepsbouw langs de Friese IJsselmeerkust en de zeilvisserij op het IJsselmeer en de Waddenzee.

In de eerste plaats zal de ISD-zwf moeten besluiten of er alleen een overeenkomst met de Stichting Behoud Blazer wordt afgesloten of een overeenkomst met zowel de Stichting Behoud Blazer en de Stichting WON.

In de tweede plaats zal deze overeenkomst op korte termijn opgesteld dienen te worden, waarbij hierin onder meer de volgende afspraken worden opgenomen:

ten aanzien van de ISD-zwf:

ten aanzien van de Stichting Behoud Blazer:

ten aanzien van beide instanties: